Trong tâm thức của người Việt, Tết Dương lịch hay còn gọi là “Tết Tây” từ lâu đã trở thành một cột mốc quan trọng để đánh dấu sự khép lại của một năm cũ và mở ra những hy vọng mới. Thế nhưng, ngược dòng thời gian về những năm tháng của thập niên 70, 80 đầy gian khó, cách đón Tết Tây thời bao cấp lại mang một màu sắc vô cùng đặc biệt.
Đó là thời kỳ mà niềm vui năm mới không nằm ở những món quà đắt tiền hay những bữa tiệc xa hoa, mà gói gọn trong những túi quà Tết giản đơn nhưng chứa đựng cả một sự nỗ lực và tình thâm sâu sắc.
Hương vị “xa xỉ” từ túi quà mậu dịch
Ngày nay, chúng ta có thể dễ dàng mua sắm đủ loại giỏ quà ngoại nhập sang trọng tại bất kỳ siêu thị nào, nhưng với thế hệ sống qua thời kỳ bao cấp, hình ảnh túi quà Tết mậu dịch mới thực sự là một biểu tượng của sự sung túc. Túi quà năm ấy thường là một túi nilon màu đỏ hoặc đơn giản là túi giấy xi măng, bên trong chứa đựng những mặt hàng nhu yếu phẩm được phân phối theo tiêu chuẩn khắt khe.
Để có được một túi quà như thế cho ngày Tết Tây, người dân thường phải xếp hàng từ tờ mờ sáng tại các cửa hàng lương thực, thực phẩm mậu dịch. Những món đồ bên trong dù chỉ là vài lạng chè búp, một bao thuốc lá Điện Biên, hay một hộp bánh quy sắt, nhưng đối với mỗi gia đình, đó là những món đồ “xa xỉ” chỉ dành riêng cho những dịp trọng đại nhất trong năm.
Những món đồ “huyền thoại” làm nên hồn cốt Tết Tây thời bao cấp
Nói đến quà Tết Tây thời bao cấp, không thể không nhắc đến những món đồ đã đi vào huyền thoại, trở thành ký ức không thể xóa nhòa trong tâm trí của nhiều người Việt.
Chai rượu chanh và rượu cam kinh điển
Nếu như hiện nay chúng ta có đủ loại rượu vang hay rượu mạnh quốc tế, thì Tết Tây xưa chính là triều đại của rượu chanh và rượu cam do các nhà máy rượu trong nước sản xuất. Những chai rượu thủy tinh có màu vàng chanh hoặc màu cam rực rỡ, vị ngọt lịm và nồng nàn mùi tinh dầu vỏ cam, vỏ chanh luôn chiếm vị trí trang trọng nhất trên bàn thờ tổ tiên hoặc bàn trà tiếp khách.
Cái cảm giác nhấp một ngụm rượu nhỏ, cảm nhận vị ngọt gắt đầu lưỡi rồi đến cái nồng ấm của cồn lan tỏa giữa tiết trời se lạnh của ngày đầu năm là một trải nghiệm vô cùng đặc biệt. Chai rượu ấy không chỉ là thức uống, mà là lời chúc cho một năm mới “ngọt ngào” và rực rỡ như sắc màu của nó.
Gói mứt hạt sen và bánh quy sắt nắp tròn
Món quà được trẻ em thời bấy giờ mong đợi nhất chính là những gói mứt Tết. Không đa dạng như bây giờ, mứt thời bao cấp chủ yếu là mứt gừng, mứt bí và đặc biệt là mứt hạt sen. Những viên mứt sen tròn trịa, bao phủ bởi lớp đường trắng tinh, khô khốc nhưng lại bùi và thơm vô cùng.
Bên cạnh mứt là những hộp bánh quy sắt nắp tròn. Sau khi bánh đã được ăn hết, chiếc hộp sắt ấy thường được các bà, các mẹ giữ lại để đựng kim chỉ hoặc các vật dụng quan trọng trong nhà. Cầm trên tay một hộp bánh quy vào ngày Tết Tây đồng nghĩa với việc gia đình đó đang sở hữu một gia tài nhỏ, một sự kiêu hãnh ngầm giữa xóm giềng.
Chè búp và bao thuốc lá – Câu chuyện trên bàn trà năm mới
Tết Tây thời bao cấp gắn liền với văn hóa thưởng trà và hàn huyên của các cụ ông. Một gói chè búp Thái Nguyên loại ngon và một bao thuốc lá Thủ Đô hoặc Điện Biên là những món đồ không thể thiếu trong danh sách quà tặng. Chè búp thời đó được gói trong giấy nhám, bọc ngoài bằng một lớp nilon mỏng để giữ hương.
Khi khách đến nhà chúc Tết, chủ nhà sẽ trang trọng pha một ấm trà đặc, khói nghi ngút, hương thơm chát ngọt tỏa ra khắp căn nhà nhỏ. Bên cạnh tách trà là bao thuốc lá được bóc khéo léo để mời khách. Những câu chuyện về công việc, về mùa màng và những hy vọng cho năm mới cứ thế nối dài bên làn khói thuốc và vị trà đậm đà, tạo nên một không khí ấm áp lạ kỳ.
Giá trị tinh thần vượt lên trên những thiếu thốn vật chất
Có một sự thật rằng, Tết Tây xưa dù thiếu thốn đủ đường nhưng tình người lại vô cùng đong đầy. Những túi quà Tết thời bao cấp thường được các cơ quan, xí nghiệp chia phần cho nhân viên. Người ta không so sánh túi quà của ai to hơn, nhiều tiền hơn, mà trân trọng sự quan tâm của tập thể dành cho cá nhân.
Những món quà ấy còn được dùng để biếu tặng họ hàng, chòm xóm. Một gói mứt hay một chai rượu chanh mang sang nhà hàng xóm chúc Tết là cả một tấm chân tình. Trong bối cảnh mọi thứ đều phải mua bằng tem phiếu, việc nhường nhau một suất quà hay chia sẻ một hộp bánh quy chính là biểu hiện cao đẹp nhất của sự gắn kết cộng đồng. Người Việt đón Tết Tây thời đó bằng sự giản dị, bằng lòng bao dung và bằng sự lạc quan tin tưởng vào một tương lai tươi sáng hơn.
Tìm về tiệm tạp hóa ký ức giữa nhịp sống hiện đại
Ngày nay, khi chúng ta đang sống trong sự đủ đầy, những món đồ như rượu chanh, mứt hạt sen hay chè búp gói giấy dường như đã lùi xa vào dĩ lãng. Thế nhưng, mỗi khi cái Tết Dương lịch cận kề, lật lại những trang ký ức về thời bao cấp, chúng ta lại cảm thấy bồi hồi.
Tìm về những món đồ “xa xỉ” của một thời thiếu thốn là cách để chúng ta trân trọng hơn những gì đang có ở hiện tại. Đó cũng là dịp để thế hệ trẻ hiểu hơn về một thời kỳ gian khó nhưng đầy khí chất của cha ông.
Những túi quà Tết Tây xưa có thể không giá trị về mặt kinh tế, nhưng nó mãi là “vàng ròng” về mặt tinh thần, là nhịp cầu nối liền quá khứ và hiện tại trong dòng chảy văn hóa ngàn đời của dân tộc.
Nét Việt Nam hy vọng bài viết đã giúp bạn chạm tay vào những kỷ niệm ngọt ngào của một thời đã qua. Hãy cùng chúng mình giữ gìn những giá trị truyền thống này để mỗi mùa Tết Tây thêm phần trọn vẹn và ý nghĩa!
