Mỗi khi gió đông tan đi, nhường chỗ cho những chồi non nảy lộc, không gian văn hóa Việt lại được nhuộm thắm bởi sắc đỏ rực rỡ. Từ bao đời nay, sắc đỏ đã trở thành “linh hồn” của ngày Tết, hiện diện khắp nơi từ câu đối trước hiên đến bao lì xì trên tay trẻ nhỏ.
Vậy tại sao màu đỏ ngày Tết lại chiếm vị thế độc tôn và ẩn sau đó là những tầng sâu văn hóa nào? Cùng Nét Việt Nam tìm hiểu nhé!
Màu đỏ trong tâm thức dân gian: Sức mạnh trừ tà và biểu tượng may mắn
Trong tiềm thức của người Việt, màu đỏ không chỉ dừng lại ở một sắc thái thị giác rực rỡ mà còn ẩn chứa quyền năng như một “lá bùa” tâm linh huyền bí. Theo quan niệm dân gian truyền đời, sắc đỏ chính là biểu tượng của sự sống, mang trong mình năng lượng dương cực đại để xua đuổi tà ma và bảo chứng cho sự bình an của gia chủ trong thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới đầy linh thiêng.
Từ phong tục dán “Giấy hồng điều” lên mọi vật
Trong tâm thức của người Việt xưa, thế giới không vô tri mà vạn vật đều có linh hồn. Sau một năm miệt mài cộng khổ cùng con người, những vật dụng thân thuộc nhất như cái cày, cái cuốc hay cả những gốc cây già nơi góc vườn cũng được coi là những “người bạn đồng hành” cần được nghỉ ngơi và ăn Tết. Chính từ lòng trắc ẩn và sự gắn kết ấy, phong tục dán giấy hồng điều đã ra đời như một nét hành xử đầy nhân văn.
Việc dán những mảnh giấy đỏ lên đồ vật trước hết là một lời tri ân âm thầm nhưng sâu sắc của gia chủ đối với những “công cụ” đã góp phần tạo nên một năm no ấm. Sắc đỏ của giấy hồng điều đại diện cho tính Dương mạnh mẽ, đóng vai trò như nhịp cầu “đánh thức” sinh khí, giúp xua tan cái lạnh lẽo, u tịch của mùa đông và kích hoạt sự trỗi dậy của vạn vật cho một mùa màng bội thu sắp tới.
Hơn cả một hình thức trang trí, những mảnh giấy đỏ rực trên cột nhà hay kho thóc còn được xem là sự bảo hộ tâm linh tối thượng. Chúng đóng vai trò như những lá bùa bình an, canh giữ cho gia đạo yên ổn và ngăn chặn mọi tà khí xâm nhập trong khoảnh khắc đất trời đổi trục. Qua sắc hồng điều, người Việt gửi gắm vào đó niềm tin mãnh liệt về một sự khởi đầu hanh thông, nơi cái ác bị đẩy lùi và sự sống được tái sinh trong huy hoàng.
Tranh đỏ Kim Hoàng – Đánh thức sắc đỏ rực rỡ của vùng đất xứ Đoài
Trong hành trình giải mã ý nghĩa của sắc đỏ trong văn hóa Việt, dòng tranh đỏ Kim Hoàng (Hà Nội) hiện lên như một chương rực rỡ và độc bản nhất. Điểm làm nên diện mạo khác biệt của dòng tranh xứ Đoài này chính là việc các nghệ nhân sử dụng giấy hồng điều hoặc giấy đỏ làm nền, thay vì sắc trắng tinh khôi của giấy điệp như tranh Đông Hồ. Sự thay đổi chất liệu này không đơn thuần là kỹ thuật, mà là cách người nghệ nhân dân gian tôn vinh sắc đỏ như một biểu tượng của sự sống và năng lượng vĩnh cửu.
Sắc đỏ trong tranh Kim Hoàng tự thân nó đã mang chở hai tầng ý nghĩa đầy tinh tế. Trước hết, đó là sắc đỏ của lễ hội – màu “đỏ xác pháo” náo nức và rộn ràng, phản chiếu trọn vẹn tâm hồn phóng khoáng cùng thế giới quan lạc quan của người nông dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Mỗi bức tranh như một thanh âm reo vui, mang mùa xuân rực rỡ vào trong từng nếp nhà mộc mạc.
Đặc biệt, giá trị của tranh đỏ Kim Hoàng còn nằm ở sự đối trọng đầy thú vị với sắc đỏ nơi cung đình. Nếu sắc đỏ son trong cung điện Huế hay các đền đài tôn nghiêm thường gợi nhắc đến sự quyền quý, trầm mặc và cách biệt, thì sắc đỏ Kim Hoàng lại hiện diện với phong thái vô cùng gần gũi và bình dân. Thay vì ngự trị nơi điện thờ nguy nga, sắc đỏ ấy lại tự nhiên bước vào vách nhà tranh, lấp đầy không gian sống bằng khát vọng mãnh liệt về một tương lai no đủ và bình an cho mọi gia đình Việt.
Triết lý Ngũ hành: Tại sao hành Hỏa lại khởi đầu năm mới?
Dưới góc nhìn triết học phương Đông, việc ưu tiên sử dụng màu đỏ trong những ngày đầu năm không đơn thuần là một sự ngẫu nhiên hay sở thích cảm tính, mà đó là sự tuân thủ nghiêm ngặt theo quy luật vận hành của vũ trụ.
Sự chuyển dịch từ Âm sang Dương
Trong chiều sâu triết lý phương Đông, mọi sự sống đều nảy nở và vận hành dựa trên sự cân bằng giữa hai thái cực Âm và Dương. Việc “nhuộm đỏ” không gian ngày Tết chính là cách người Việt chủ động điều tiết năng lượng, tạo ra một bước ngoặt về sinh khí cho cả một năm dài.
Sự hiện diện của sắc đỏ trước hết đóng vai trò xua tan tính Âm vốn đang ngự trị. Bởi mùa đông thuộc hành Thủy, mang đặc tính lạnh lẽo, tĩnh lặng và có phần u tối, khiến năng lượng dễ rơi vào trạng thái ngưng trệ. Lúc này, màu đỏ thuộc hành Hỏa – biểu tượng của mặt trời và hơi ấm đại ngàn – trở thành nhân tố chủ chốt để kích hoạt tính Dương. Sử dụng sắc đỏ rực rỡ trong thời khắc giao hòa chính là dùng “Dương khí” để phá tan sự băng giá của mùa cũ, mở đường cho những dòng sinh khí mới tràn vào.
Sự chuyển dịch năng lượng này không chỉ diễn ra ngoài thiên nhiên rộng lớn mà còn len lỏi vào từng ngóc ngách của không gian sống. Một ngôi nhà ngập tràn sắc đỏ không chỉ mang lại cảm giác ấm cúng về mặt thị giác, mà còn là liệu pháp tinh thần giúp lòng người trở nên phấn chấn, lạc quan. Khi nội tại con người và ngoại cảnh cùng cộng hưởng trong sự ấm áp, đó chính là nền tảng vững chãi nhất để khơi dậy vận may và sự hanh thông cho khởi đầu mới.
Màu đỏ và khát vọng sinh sôi
Trong hệ thống Ngũ hành, hành Hỏa không chỉ là ngọn lửa sưởi ấm mà còn tương ứng với phương Nam và mùa Hạ – thời khắc huy hoàng nhất khi vạn vật bước vào giai đoạn phát triển cực thịnh. Chính vì vậy, màu đỏ đã trở thành biểu tượng bất diệt của sự sống nảy nở, của nhiệt huyết sục sôi và sự hanh thông trong mọi bề may mắn.
Việc người Việt chọn màu đỏ để bắt đầu một vòng quay mới của đất trời chính là một sự lựa chọn có ý đồ về mặt tâm thế: chọn sự khởi đầu đầy năng lượng, chọn niềm hy vọng rực cháy để thắp sáng cho hành trình dài phía trước. Sắc đỏ ấy, tựa như một lời khẳng định về sức sống bền bỉ và khát vọng vươn lên không ngừng của con người trước ngưỡng cửa mùa xuân.
Cách người Việt “giữ lửa” cho gia đình qua sắc đỏ ngày Tết
Không chỉ dừng lại ở những tầng sâu triết lý hay quan niệm phong thủy, sắc đỏ còn len lỏi vào từng ngóc ngách của đời sống thường nhật, trở thành sợi dây tâm lý thắt chặt sự gắn kết giữa các thế hệ. Đó chính là cách người Việt mượn màu của lửa để “sưởi ấm” tình thân và gìn giữ hạnh phúc gia đình trong những ngày đầu năm mới.
Sắc đỏ trước hết được gửi gắm và “giữ lửa” qua những lời chúc chân thành. Những tấm câu đối đỏ thắm hay chiếc bao lì xì nhỏ xinh không chỉ là vật trang trí đơn thuần, mà còn mang theo lời hứa về một sự khởi đầu hanh thông. Sắc rực rỡ ấy có khả năng xoa dịu tâm hồn, giúp tinh thần con người trở nên phấn chấn, tựa như một luồng sáng xua tan những ưu phiền của năm cũ để cùng nhau hân hoan hướng tới tương lai.
Bên cạnh đó, việc chăm chút cho không gian sống cũng là một cách “giữ lửa” đầy tinh tế. Chỉ cần điểm xuyết sắc đỏ qua một chiếc khăn trải bàn, vài chiếc gối tựa hay bình hoa lay ơn rực rỡ, ngôi nhà đã ngay lập tức được sưởi ấm. Dù trong cái se lạnh của mùa xuân miền Bắc hay nắng ấm phương Nam, sắc đỏ vẫn luôn tạo nên cảm giác sum vầy đặc biệt, khiến không gian sống trở nên sống động, tràn đầy sinh khí và mời gọi những bước chân người đi xa trở về.
Đáng quý hơn cả, màu đỏ còn là nhịp cầu “giữ lửa” cho những giá trị truyền thống được tiếp nối không ngừng. Khi người già ung dung trong tà áo dài gấm đỏ, còn trẻ em lại xúng xính trong sắc áo tươi tắn, đó chính là khoảnh khắc sự may mắn và nét đẹp văn hóa được trao truyền giữa các thế hệ. Màu đỏ lúc này không còn là một sắc thái, mà đã trở thành biểu tượng của tình yêu thương và lời chúc bình an trường tồn cùng thời gian.
Kết
Trải qua bao thăng trầm lịch sử, màu đỏ ngày Tết vẫn giữ vẹn nguyên giá trị. Nó không chỉ là màu sắc trang trí mà còn là biểu tượng của niềm tin, sự lạc quan và lòng tự hào về bản sắc văn hóa Việt. Việc tìm hiểu và gìn giữ những giá trị như tranh đỏ Kim Hoàng hay triết lý Ngũ hành chính là cách chúng ta nuôi dưỡng hồn cốt dân tộc giữa dòng chảy hiện đại.
Tết này, dù bạn chọn sắc đỏ rực rỡ hay trầm mặc, hãy tin rằng đó chính là năng lượng tích cực nhất để bắt đầu một hành trình mới đại cát, đại lợi.
