Dù không phải là một ngày lễ truyền thống từ ngàn đời, nhưng từ khi du nhập vào Việt Nam, Giáng sinh (Noel) đã tự tạo cho mình một dòng chảy văn hóa riêng biệt. Không chỉ là ngày lễ trọng đại của cộng đồng Công giáo, Noel trong ký ức của người Việt xưa còn là mùa của Giáng sinh xưa, của sự sẻ chia, của những tấm thiệp tay và những tà áo dài thướt tha dưới tháp chuông nhà thờ.
Cùng Nét Việt Nam ngược dòng thời gian để tìm lại không khí đón Giáng sinh của cha ông ta ngày trước
Thời kỳ đầu: Khi “Lễ Tây” mặc áo dài Việt
Vào những năm đầu thế kỷ XX, Giáng sinh vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ với đại đa số người dân. Tuy nhiên, tại các đô thị lớn, sự giao thoa văn hóa Đông – Tây đã tạo nên những hình ảnh vô cùng độc đáo.
Hình ảnh những bà, những chị diện áo dài gấm, đầu vấn khăn nhung đi lễ nửa đêm là minh chứng rõ nét nhất cho sự “Việt hóa” một ngày lễ phương Tây. Trong không gian cổ kính của Nhà thờ Lớn (Hà Nội) hay Nhà thờ Đức Bà (Sài Gòn), tiếng chuông ngân vang hòa cùng nét trang nghiêm của trang phục truyền thống tạo nên một vẻ đẹp vừa thành kính, vừa thuần Việt.
Thập niên 60 – 70: Thời hoàng kim của thiệp tay và phố phường
Nếu có dịp ngược dòng thời gian về những năm 60 hay 70, bạn sẽ thấy một không khí Giáng sinh rất khác, chậm rãi và đầy tình cảm. Đó là thời hoàng kim của văn hóa gửi thiệp chúc mừng, một nét đẹp mà thế giới kỹ thuật số ngày nay khó lòng tái hiện.
Cứ mỗi độ tháng 12 về, dọc theo những con phố sầm uất như Lê Lợi, Nguyễn Huệ ở Sài Gòn hay phố Tràng Tiền ở Hà Nội, các sạp bán thiệp Noel mọc lên san sát với đủ sắc màu rực rỡ. Người ta có thể đứng hàng giờ đồng hồ chỉ để chọn ra một tấm thiệp ưng ý nhất, rồi nắn nót viết từng dòng chữ yêu thương gửi gắm cho người thân, bạn bè qua bưu điện. Mỗi tấm thiệp khi đó không chỉ là lời chúc, mà còn là một kỷ vật được gìn giữ trang trọng trên bàn học hay kệ sách suốt nhiều năm tháng.
Nghệ thuật trang trí “Của nhà trồng được”
Thay vì những cây thông nhựa nhập khẩu hay hệ thống đèn LED hiện đại như bây giờ, Giáng sinh xưa hiện lên qua sự tỉ mỉ và đôi bàn tay khéo léo của người dân. Điểm nhấn quan trọng nhất trong mỗi gia đình Công giáo hay tại các xóm đạo chính là những hang đá giấy bồi tự làm. Người ta tận dụng những bao giấy xi măng cũ, phết thêm sơn, rắc bột đá và khéo léo tạo hình thành những khối núi uy nghiêm, bên trong bày biện tượng Chúa Hài Đồng cùng Đức Mẹ một cách thành kính.
Trên khắp các ngõ nhỏ, những chiếc đèn ngôi sao năm cánh khổng lồ được làm từ khung tre và dán giấy kiếng đỏ trở thành biểu tượng dẫn lối cho mùa lễ hội. Ánh sáng lung linh từ ngọn nến thật thắp bên trong chiếc đèn thủ công ấy tạo nên một vẻ đẹp huyền ảo, ấm áp, xua tan cái lạnh giá của đêm đông.
Ẩm thực Noel: Sự kết hợp thú vị
Bữa tiệc Giáng sinh xưa (Réveillon) của các gia đình Việt thường là sự pha trộn thú vị. Bên cạnh bánh khúc cây (Bûche de Noël) hay gà quay theo kiểu Pháp, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen dùng các món ăn thuần Việt như xôi gấc (để lấy may mắn) hoặc các loại mứt tết sớm.
Tại các quán cà phê phố thị, giới trẻ thời đó thường tụ tập nhâm nhi tách cà phê phin, nghe những bản nhạc Giáng sinh kinh điển từ máy hát đĩa nhựa, tạo nên một không gian lãng mạn và yên bình.
Giáng sinh xưa không có sự náo nhiệt của những dòng người kẹt cứng hay sự hào nhoáng của các trung tâm thương mại. Nó là mùa của sự tĩnh lặng, của đức tin và những mối quan hệ chân thành. Tìm về cách đón Noel của người Việt xưa cũng chính là tìm về một phần tâm hồn giản dị, ấm áp của dân tộc trong những năm tháng cũ.
Những giai điệu và thanh âm vang bóng một thời
Trong không gian của Giáng sinh xưa, âm nhạc đóng một vai trò như sợi dây kết nối tâm hồn, đưa người ta vào một thế giới trầm mặc và đầy suy tư. Không có những bản nhạc remix sôi động hay loa kéo ồn ào như hiện nay, âm hưởng Giáng sinh xưa gắn liền với tiếng chuông nhà thờ ngân vang trong đêm vắng và những bản thánh ca bất hủ phát ra từ chiếc đài cassette hay máy hát đĩa nhựa cũ kỹ.
Tại Sài Gòn hay Hà Nội những thập niên trước, người ta thường tìm đến những bản nhạc mang giai điệu chậm rãi, sâu lắng để cảm nhận trọn vẹn không khí mùa lễ giáo. Hình ảnh những người trẻ ngồi lặng yên trong quán cà phê vỉa hè, lắng nghe bản “Đêm Thánh Vô Cùng” hay “Cao Cung Lên” giữa cái se lạnh của đất trời đã trở thành một mảnh ký ức khó phai.
Đặc biệt, Giáng sinh xưa còn ghi dấu ấn bằng những bản nhạc tình mùa đông của các nhạc sĩ tài hoa, tạo nên một sắc thái Noel vừa thiêng liêng vừa gần gũi với đời sống tâm hồn người Việt. Những thanh âm đó không chỉ là âm nhạc, mà còn là nhịp đập của một thời đại bình lặng, nơi con người trân trọng từng phút giây của sự an yên.
Giá trị tinh thần trong sự giản đơn và chân thành
Nhìn lại cách đón Giáng sinh xưa, điều khiến chúng ta bồi hồi nhất chính là giá trị tinh thần nằm trong sự giản đơn. Thời ấy, món quà Noel không nhất thiết phải là những món đồ xa xỉ hay công nghệ hiện đại. Đôi khi, quà tặng của Giáng sinh xưa chỉ đơn thuần là một túi kẹo nhỏ cho trẻ con, một chiếc khăn len tự đan tay hay một buổi tối gia đình quây quần bên mâm cơm ấm cúng. Sự thiếu thốn về vật chất lại chính là chất xúc tác khiến cho tình người trở nên nồng đượm hơn bao giờ hết.
Trong tâm thức của nhiều người, Giáng sinh xưa còn là mùa của sự bao dung và làm việc thiện. Các giáo xứ thường tổ chức những buổi phát quà cho người nghèo, và dù bạn có theo đạo hay không, tinh thần “nhường cơm sẻ áo” vẫn luôn hiện hữu. Người Việt đón Giáng sinh xưa với một tâm thế rất riêng: không phô trương, không vội vã. Họ tận hưởng mùa lễ bằng việc đi dạo dưới những hàng cây cổ thụ, hít hà không khí se lạnh và dành cho nhau những lời chúc tốt đẹp nhất.
Chính nét mộc mạc ấy đã tạo nên sức hút mãnh liệt cho khái niệm Giáng sinh xưa giữa lòng xã hội hiện đại. Dù thời gian có trôi đi, những giá trị về sự gắn kết gia đình và lòng nhân ái trong mùa Noel cũ vẫn luôn là bài học quý giá cho thế hệ mai sau. Tìm về Giáng sinh xưa không phải là để chối bỏ hiện tại, mà là để nhắc nhở chúng ta về một lối sống chậm lại, yêu thương nhiều hơn và trân trọng những giá trị cốt lõi của cuộc sống.
Nếu bạn là một người yêu nét đẹp hoài cổ và muốn tìm lại những giá trị văn hóa truyền thống đang dần mai một, đừng quên nhấn Theo dõi chúng mình tại Fanpage Nét Việt Nam!. Tại đây, những câu chuyện về nếp sống, phong tục và ký ức người Việt luôn được kể lại bằng tất cả sự trân trọng.
