Tháng 7 âm lịch từ lâu đã được người Việt gọi là “tháng cô hồn”. Thế nhưng ở các nơi khác trên Việt Nam, tháng 7 âm lịch là mùa lễ hội dân gian phong phú, nơi tín ngưỡng dân gian, đạo Phật và bản sắc của từng dân tộc, từng địa phương cùng hòa quyện. Từ miền núi phía Bắc đến duyên hải miền Trung, mỗi nơi lại có một cách riêng để “sống” cùng tháng 7.
Hãy cùng Nét Việt Nam tìm hiểu về các lễ hội dân gian tháng 7 ở các vùng miền Việt Nam nhé
Lễ hội dân gian trên Toàn Quốc
Lễ Vu Lan báo hiếu và Xá tội vong nhân
Ở miền Bắc, tháng 7 gắn liền với lễ Vu Lan – một trong những ngày lễ trọng đại nhất của Phật giáo, được tổ chức vào dịp rằm tháng bảy âm lịch hằng tháng. Đây cũng là dịp con cháu bày tỏ lòng hiếu thảo với cha mẹ, tổ tiên. Nhiều ngôi chùa lớn tổ chức nghi thức “bông hồng cài áo”: hoa hồng đỏ cho ai còn cha mẹ, hoa hồng trắng cho ai đã mất – một hình ảnh giàu xúc cảm đã trở thành biểu tượng của mùa Vu Lan Việt Nam.
Trong ngày lễ này, người có cha mẹ còn sống thường trở về thăm gia đình, thể hiện lòng biết ơn và chia sẻ tình cảm. Đây cũng là cơ hội để mọi người nhớ về tình yêu thương của cha mẹ và đối xử tốt với họ.
Lễ Vu Lan còn mang ý nghĩa xã hội trong việc quan tâm đến người già, người khuyết tật và những người có hoàn cảnh khó khăn, thể hiện tinh thần đồng cảm và chia sẻ.
Lễ hội dân gian tại Vùng núi phía Bắc: Sắc màu văn hóa các dân tộc thiểu số
Đây là điều ít người biết: tháng 7 âm lịch cũng là mùa lễ hội quan trọng của nhiều dân tộc thiểu số vùng cao.
Lễ hội dân gian tại Lào Cai – Hà Giang: Tế Khu Cù Tê
Tết “Khu Cù Tê” của người La Chí (Lào Cai – Hà Giang) – một trong những lễ hội đã được công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, tổ chức trang trọng với các nghi thức truyền thống mang đậm bản sắc tộc người La Chí.
Người La Chí định cư trên vùng núi cao, chủ yếu là phát nương làm rẫy, trồng lúa trên những thửa ruộng bậc thang mà mình khai phá. Vào dịp tháng 7 (Âm lịch), tiết trời mát mẻ, công việc của người nông dân ít bận rộn, các trưởng làng (Mổ Cóc) thường tụ họp nhau lại cùng tổ chức Tết Khu Cù Tê để tưởng nhớ Tổ tiên, cầu cho làng bản, gia đình ấm no hạnh phúc, cây lúa tốt tươi, mùa màng bội thu, đồng thời, truyền lại cho lớp cháu con các bài cúng của dân tộc mình.
Khu Cù Tê được coi là nhà cộng đồng để thờ cúng Tổ tiên của người La Chí. Như vậy, Tết Khu Cù Tê có nghĩa là Tết được tổ chức tại nhà cộng đồng. Riêng tại bản Máy, việc cúng Tết chỉ diễn ra trong từng gia đình, mâm cúng được bày trên các tàu lá chuối rừng trải trên mặt sàn.
Lễ hội dân gian tại Hòa Bình: Lễ rửa lá lúa
Lễ hội rửa lá lúa của người Mường (Mường Bi, Tân Lạc, Hòa Bình), diễn ra vào tháng 7-8 âm lịch, đúng dịp lúa trổ bông – vừa để tưởng nhớ những người có công mở đất lập bản, vừa cầu cho mùa màng ít sâu bệnh. Bởi lễ rửa lá lúa diễn ra đúng vào kỳ lúa trên đồng và ngô trên nương vào kỳ trổ đòng, dễ mắc sâu bệnh nhất.
Theo truyền thuyết xưa, khi vùng đất này còn cằn cỗi, chưa có lúa để trồng trọt, Vua Dịt Dàng đã sai các con vật đi săn tìm hạt giống. Sau một thời gian, chuột tìm bà Chu mường trên trời cao xin ban phát hạt lúa đỏ cùng với 40 giống lúa ruộng, 30 giống lúa nương. Con chuột giao kèo với bà Chu mường rằng người nhận được số giống lúa đó khi gieo trồng đến ngay ra hạt, chuột sẽ được tự quyền tới ăn. Bà Chu mường đồng ý, liền cho giống lúa và dạy cách trồng trọt.
Nhiều dân tộc Tày, Nùng ở các tỉnh miền núi phía Bắc cũng coi Rằm tháng 7 là một cái Tết quan trọng trong năm, là dịp con cái sum vầy, thăm hỏi gia đình hai bên.
Lễ hội dân gian tại Miền Trung
Lễ hội Đổ Giàn – tinh thần thượng võ
Tại An Thái (Bình Định), cứ 4 năm một lần vào đúng Rằm tháng 7, người dân lại tổ chức lễ hội Đổ giàn – một lễ hội truyền thống nhằm tôn vinh tinh thần thượng võ, tri ân các bậc tiền nhân có công chống giặc ngoại xâm. Lễ hội gồm nhiều nghi thức đặc sắc như lễ rước, phóng sinh, thả đèn hoa đăng, hát bội, cùng sự góp mặt của các môn phái võ cổ truyền – tạo nên không khí vừa linh thiêng vừa sôi động hiếm có.
Lễ hội làng Chuồn –
Tại cố đô xưa của nước ta, Huế mang trong mình một bề dày lịch sử văn hoá đồ sộ trong đó có không ít lễ hội truyền thống độc đáo và lễ hội làng Chuồn chính là một trong những nét đẹp văn hoá, tinh thần rất quan trọng của người dân nơi đây. Lễ hội có những nghi thức lễ cúng ngày xưa rất độc đáo và cũng là một trong những dịp lý tưởng để du khách về với làng Chuồn, du lịch khám phá và tận hưởng bầu không khí lễ hội đặc sắc
Lễ hội làng Chuồn xứ Huế được tổ chức tại làng Chuồn hay còn được gọi là làng An Truyền thuộc xã Phú An, huyện Phú Vang, một trong những ngôi làng cổ với bề dày lịch sử hơn 600 năm, cách trung tâm thành phố Huế 10km về hướng Đông Bắc, gần phá Tam Giang. Đây là lễ hội thường niên được tổ chức vào các ngày 15, 16 và 17/7 âm lịch và sẽ bắt đầu từ sáng sớm với những nghi thức và bầu không khí trang nghiêm mang nét tâm linh huyền bí.
Lễ hội dân gian tại Miền Nam: Lễ hội Lăng Ông Bà Chiểu
Ở miền Nam, ngoài lễ hội Nguyên Tiêu đặc trưng của người Hoa kiều thì còn có lễ hội Lăng Ông Bà Chiểu. Lễ hội gồm có hai phần: Lễ Khai hạ cầu an & Lễ giỗ Tả quân Lê Văn Duyệt và vợ ông là bà Đỗ Thị Phận – cũng chính là Ông Bà Chiểu.
Lễ hội Khai hạ – Cầu an tại Lăng Đức Tả quân được tổ chức vào mùng 7 Tết âm lịch hàng năm. Lễ hội được chia thành nhiều phần gồm hạ nêu, khai hạ, khai bút và khai ấn. Đây được coi là điểm nhấn sinh hoạt văn hoá của người dân Nam Bộ và TP. Hồ Chí Minh với mong ước cầu mong mưa thuận, gió hòa và kỳ vọng một năm mới công việc thuận lợi. Sau các nghi thức lễ, người dân và du khách có thể bắt đầu thành kính dâng hương tại chánh điện, dâng hương tại Lăng mộ Đức Tả quân Lê Văn Duyệt.
Trong Lễ hội Khai hạ – Cầu an luôn có chương trình hát bội với các tuồng tích như Ngọc Quỳnh lâm tế, Thần Nữ dâng ngũ linh kỳ, San Hậu…mang giá trị văn hóa sâu sắc, góp phần giáo dục cho mọi tầng lớp nhân dân về ý thức đạo lý làm người, “Uống nước nhớ nguồn”.
Điểm chung: Tinh thần “uống nước nhớ nguồn”
Dù mỗi vùng miền có phong tục riêng, tháng 7 âm lịch ở đâu cũng mang một tinh thần chung: tưởng nhớ cội nguồn, tri ân tiền nhân, và sẻ chia với những phận đời kém may mắn. Đó cũng chính là lý do vì sao, trải qua bao thế hệ, mùa lễ hội tháng 7 vẫn được gìn giữ và trở thành một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa Việt.
