Cứ đến tháng 7 âm lịch hằng năm, nhiều gia đình Việt – đặc biệt là những người buôn bán, tài xế lại chuẩn bị mâm cúng cô hồn trước cửa nhà hoặc trước cửa hàng, cửa hiệu. Đây là một trong những phong tục dân gian lâu đời, gắn liền với quan niệm tâm linh và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt.
Vậy vì sao phải cúng cô hồn, và mâm cúng cô hồn cần chuẩn bị những gì cho đúng? Hãy cùng Nét Việt Nam tìm hiểu về tục Cúng Cô Hồn và Mâm Cúng Cô Hồn gồm những gì nhé
Cúng cô hồn là gì?
Theo tín ngưỡng cổ truyền của người Việt tin rằng, mỗi con người luôn có hai phần: phần hồn và phần xác. Sau khi chết, hồn lìa khỏi xác. Phần xác sẽ được người thân thực hiện nghi lễ mai táng bởi các hình thức: thổ táng – thủy táng – hỏa táng – huyền táng – thiên táng – tháp táng – mộc táng,…
Còn phần hồn (hay còn gọi là linh hồn) có thể sẽ về với trời hoặc đầu thai kiếp khác (có thể là kiếp người hoặc kiếp vật), hoặc bị đày xuống địa ngục tùy theo những điều lành hay dữ mà người đó đã làm khi còn sống. Tuy nhiên, dân gian cũng tin rằng, nếu người đó bị chết oan, chết ngoài đường hoặc vẫn còn lưu luyến trần thế thì các linh hồn này sẽ chưa được cõi nào tiếp nhận, phải lang thang chịu đói rét hoặc quấy rối người sống.
Vì tín ngưỡng ấy, người Việt giữ tục lệ thờ cúng tổ tiên và người thân đã qua đời kể cả khi việc thờ cúng này không phù hợp với giáo lý của tôn giáo mà họ theo.
Cúng cô hồn không chỉ là nghi lễ dân gian được thực hiện vào tháng 7 âm lịch nhằm bố thí, cúng tế cho những vong linh không nơi nương tựa, không có người thân thờ cúng. Mà còn là một hình thức “hối lộ” để khỏi bị các oan hồn quấy phá hoặc để họ “hỗ trợ”
Vì sao phải cúng cô hồn?
1. Theo tín ngưỡng dân gian, tháng 7 âm là thời điểm “mở cửa quỷ môn quan”
Dân gian quan niệm rằng vào tháng 7 âm lịch, Diêm Vương cho mở cửa địa ngục để các vong hồn được trở về dương gian, thọ hưởng đồ cúng tế trước khi cánh cửa đóng lại. Trong số đó có nhiều vong hồn vất vưởng, không nơi thờ tự – dân gian gọi là “cô hồn”. Việc cúng cô hồn thể hiện lòng thương xót, bố thí cho những linh hồn không may mắn này.
2. Mong cầu bình an, tránh bị quấy phá
Người xưa tin rằng nếu không cúng tế, các vong hồn đói khát có thể quấy nhiễu, gây xui xẻo cho gia đình hoặc việc kinh doanh. Vì vậy, cúng cô hồn còn mang ý nghĩa cầu mong một tháng bình an, công việc thuận lợi, tránh những điều không may.
Mâm cúng cô hồn gồm những gì?
Mâm cúng cô hồn thường được bày ở ngoài trời, trước cửa nhà hoặc cửa hàng, không cúng trong nhà như cúng gia tiên. Một mâm cúng cô hồn truyền thống thường gồm:
- Cháo loãng (cháo trắng): món không thể thiếu, tượng trưng cho việc bố thí cho những vong hồn “họng nhỏ”, ăn uống khó khăn
- Gạo và muối: sau khi cúng thường được rải ra sân, ra đường
- Bỏng ngô, bánh, kẹo, khoai lang, ngô luộc: những món ăn dân dã, dễ chuẩn bị
- Hoa quả tươi: ngũ quả theo mùa
- Nước lã hoặc trà: thường đặt 3 hoặc 5 chén nhỏ
- Tiền vàng mã, quần áo giấy: tùy điều kiện từng gia đình
- Nhang, đèn/nến, hoa tươi: để thắp hương khấn vái
- Đường thẻ, mía (để nguyên vỏ, chặt khúc): một số vùng miền vẫn giữ tục này
Ngoài ra, nhiều nơi còn có tục giật cô hồn – sau khi cúng xong, chủ nhà tung đồ cúng (bánh kẹo, tiền lẻ) ra ngoài cho trẻ em hoặc người qua đường “giật” lấy, mang ý nghĩa phát tán lộc, xua đi những điều không may.
Một vài lưu ý khi cúng cô hồn
- Nên cúng vào buổi chiều tối, tránh cúng vào ban ngày hoặc sau khi trời tối hẳn
- Mâm cúng đặt ngoài sân, trước cửa, không đặt trong nhà
- Không nên cúng đồ mặn cầu kỳ – cúng cô hồn thường ưu tiên đồ chay, đơn giản
- Nhiều gia đình chọn cúng trước ngày Rằm tháng 7 (không cúng đúng ngày 15) vì quan niệm sau giờ Ngọ ngày Rằm, cửa quỷ môn quan đã đóng
Cúng cô hồn không chỉ là một nghi lễ tâm linh, mà còn là dịp để mỗi người sống chậm lại, nhìn về những giá trị nhân văn trong văn hóa dân gian Việt Nam – sự sẻ chia, lòng từ bi, và niềm tin vào những điều tốt lành.
